Eck en Wiel

Uit Genwiki Gelderland
Jump to: navigation, search

Eck en Wiel is een dorp in de gemeente Buren. Het dorp ligt de Nederrijn, die tevens de grens is met de provincie Utrecht. De rivier kan worden overgestoken met een veerpont. Aan de overzijde van de rivier ligt Amerongen.

Inhoud

Naam

De naam Eck komt van het Oudnederlandse woord eki en/of het Oudnoorse woord ekja, dat wagenspoor betekent. Dat kan dan een verwijzing zijn naar een oude doorgaande route over de overwallen langs de Rijn. De oudste vermelding dateert uit 953 en komt voor in een 11e-eeuwse kopie-oorkonde. Wiel is een buurtschap onder Eck, dat daarmee samen het dorp Eck en Wiel vormt. De naam Wiel komt in 1349 voor het eerst voor. Het woord wiel zou kunnen duiden op een oude dijkdoorbraak, waardoor vaak een diepe plas ontstond.

Geschiedenis

Koning Otto I schonk op 21 april 953 aan de St. Maartenskerk te Utrecht o.a. het goed van graaf Hatto in Eck en op 6 juni 975 verkreeg de Utrechtse kerk wederom alhier gelegen goederen. Ook komt Eck voor op een lijst van tijnsen, welke het klooster Lorsch uit de goederen van de kerk te Gendt trok. In 1282 wordt een Bartholomeus de Ecke vermeld. Hij zou gehuwd zijn geweest met een dochter van de heer van Maurik, en zijn bruid zou Eck als bruidschat hebben meegebracht. Reinald I van Gelre verhief in 1288 Eck tot een (lage) heerlijkheid. In 1304 stierf Barthold. De derde heer van Eck, ook een Barthold, werd door de aanhangers van Eduard van Gelre in de slag bij Tiel gevangen genomen. Tijdens zijn driejarige gevangenschap vielen omstreeks 1363 de Bronckhorsten de heerlijkheid binnen en verwoestten slot en kerk, beide door Barthold I gebouwd. Na zich losgekocht te hebben, verkreeg hij eerst na vele jaren vergunning terug te keren. Uit geldgebrek verkocht hij zijn heerlijkheid aan zijn neef Gerard Graaf van Culemborch. Deze familie bleef eigenaar tot 1668 toen het werd verkocht aan de familie Van Broeckhuysen. Door koop in 1839 kwam het vervolgens aan G.G.H. graaf van Reede, heer van Amerongen en in 1879 aan het geslacht van Aldenburg-Bentinck.

Het jaar 1577 mag gezien worden als het beginpunt van de Reformatie in Eck en Wiel. De eerste predikant die wordt vermeld is Simon Lucae Bysterus, die nadat hij was vertrokken naar Ingen, in 1621 werd opgesloten in Slot Loevestein wegens Remonstrantse gezindheid. De lijst van predikanten sindsdien hangt in de kerk.

Wiel ontstond later pas. Wiel wordt niet eerder vermeld dan in een oorkonde van 2 augustus 1347, waarin Reinald III Jan van Culemborch beleent met uiterwaarden in het gericht van ‘Mauderick en Wiele’. Het dorp Eck en Wiel was van 1811 tot 1812 een afzonderlijke mairie en behoorde van 1811–1998 tot de gemeente Maurik in de Neder-Betuwe. Sinds 1999 maakt het deel uit van de gemeente Buren. In 2007 had Eck en Wiel inclusief de verspreide huizen eromheen 1740 inwoners. Het dorp zelf telde in 2006 930 inwoners.

Het bevolking van het dorp is bovengemiddeld vergrijsd en de plaats biedt niet veel werkgelegenheid; naast enige lokale middenstand gaat het om enkele tuinders, een groot transportbedrijf, fruittelers en enkele campings. Veel inwoners werken dan ook in grotere plaatsen in de omgeving. Via buurtschap De Ganzert loopt de verspreide bebouwing over in die van het oostelijk gelegen dorp Ingen.

Ooit bestond er een geslacht De Ecke, vermeld in 12e t/m 14e eeuw en Van Eck vanaf de 16e eeuw tot heden.

Archieven

De protestantse Dooprregisters beginnen in 1752, de Trouwregisters in 1716 en de Begrafenisregisters in 1811, zie ook deze link DTB-Eck en Wiel.

De Burgerlijke Stand (alleen over het jaar 1811) is te vinden op deze link BS-Ecke en Wiel en de complete Bevolkingsregisters op deze link BR-Eck en Wiel.

Monumenten

  • St. Annakerk een laat-gotische pseudo-basiliek. Gesticht rond 1266 en gewijd aan St. Anna. Waarschijnlijk omdat de moeder van de stichter Bartholomeus van Eck de naam Anna had. De oorspronkelijke kerk werd omstreeks 1363 tijdens twisten tussen de Bronckhorsten en de van Heeckerens verwoest. Al gauw werd met de wederopbouw begonnen die echter langzaam ging. Zodoende dateert de toren uit de 14e eeuw, het schip uit het einde van de 15e/begin 16e eeuw en het koor uit de 16e eeuw. Aanvankelijk was de toren hoger, maar nadat hij in 1636, 1747 en 1836 was omgewaaid besloot men hem lager te maken.
  • Huis Vredestein uit eind 1800.

Literatuur

  • Diverse auteurs 75 jaren Eck en Wiel 1909-1984 (1984).
  • W.J. van Lindonk Eck-en-Wiel en zijn kerk (1931).
  • J. Anspach Schets van oorsprong en geschiedenis der aloude heerlijkheid Eck en Wiel (1879).